Obóz przejściowy w Działdowie.

Niemiecki obóz w Działdowie funkcjonował od początku 1940r. do stycznia 1945r. W dokumentach niemieckich dotyczących śledztwa prowadzonego przez sędziego SS przy Reichsfurerze SS obóz w Działdowie nazywano LAGER ( Obóz) albo DURCHGANGSLAGER (obóz przejściowy). W literaturze przedmiotu przywoływane są inne nazwy obozu np. Durchgangserziehungslager (przejściowy wychowawczy obóz pracy- według Haliny Kowalskiej taki napis znajdował się nad bramą obozową). Powstanie obozu miało pozwolić nie tylko na zebranie w jednym miejscu osób, które zamierzano zamordować w sposób niezauważalny dla osób postronnych.

Obóz z czasem zaczął nabierać charakteru karnego, m.in. dlatego,
że trafiały do niego także osoby, które poprzednio już w nim przebywały jako więźniowie wychowawczy, a także więźniowie polityczni. W niemieckim obozie Soldau odbywały się egzekucje na inteligencji polskiej,którą przywożono
w transportach. Więźniów umieszczano w areszcie śledczym, w osobnych celach usytuowanych na pierwszym piętrze w północnej części głównego budynku.
Po wydaniu wyroku skazującego na karę śmierci zabijano ich jeszcze tego samego dnia.

Z badań przeprowadzonych przez kilku pasjonatów tematu szczególnie przez ks. kanonika Mariana Ofiarę wynika, że przez ten obóz śmierci mogło przejść ponad 60.000 ludzi, a około 25.000 do 30.000 zostało zamordowanych,
w tym bardzo liczna grupa polskiego duchowieństwa m.in. abp Antoni Julian Nowowiejski i bp Leon Wetmański, którzy zostali wyniesieni na ołtarze i dziś obok św. Katarzyny Aleksandryjskiej są patronami miasta Działdowa. Dla porównania w obozie koncentracyjnym w Dachau zostało zamordowanych 798 osób duchownych, w Oświęcimiu 167,
a w obozie Soldau – 86, w Sachsenchausen-85, w Gusen-71, w Stutthofie-40. Tak więc pod względem eksterminacji polskiego duchowieństwa obóz Soldau zajmuje trzecie miejsce w niemieckiej polityce eksterminacyjnej.

Andrzej Rutecki- członek Stowarzyszenia

Artykuł został opracowany na podstawie :
  1. Ks. M.Ofiara, Obóz koncentracyjny Soldau – Przyczynek do monografii, Ateneum Kapłańskie 164(2015), s.356-365
  2. Marcin Przegiętka, Niemiecki obóz w Działdowie w latach 1940-1945. Nowe ustalenia w świetle dokumentów ze zbiorów niemieckiego Archiwum Federalnego i Archiwum IPN, Polska pod okupacją 1939-1945, t2, Warszawa 2016, s.79-111